Uitgelicht

Burgers kunnen naleving klimaatakkoord Parijs helpen afdwingen

3 november 2017

Het akkoord van Parijs is een keerpunt in de aanpak van het klimaatprobleem. Daar is iedereen het wel over eens. Maar de internationale afspraken lossen het klimaatprobleem niet op. Daarvoor is het belangrijk dat alle ondertekenaars stevige doelen voor CO2-reductie stellen en hun beloften nakomen.

Dat naleven is wel een punt van zorg. Al rond de ondertekening werden kanttekeningen geplaatst bij de mogelijkheden om landen te houden aan “Parijs”. Internationale verdragen zijn in de regel slecht afdwingbaar. Er zijn onvoldoende formele mogelijkheden om landen te houden aan de belofte die ze met ondertekening doen.

Geen formele sancties

Natuurlijk kunnen landen elkaar erop aanspreken als ze vinden dat een van de partijen in het akkoord zich niet aan de afspraken houdt. Internationaal is de onwil echter groot om elkaar formeel de maat te gaan nemen. Staten willen ook geen sancties afspreken voor deelnemers die hun afspraken niet nakomen.

Dat alles uit de kast moet worden gehaald voor naleving, laat bijvoorbeeld ook een recent VN-rapport weer zien in aanloop naar de klimaatconferentie in Bonn (COP23). Het concludeert dat overheden en bedrijven hoognodig hun ambities op moeten schroeven om te zorgen dat de doelen die zijn afgesproken in het akkoord van Parijs nog kunnen worden gehaald. Ook Nederland moet er nog een heel flinke schep bovenop doen, concludeerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) eind oktober na analyse van het regeerakkoord van het nieuwe kabinet. Het PBL adviseert het kabinet over milieu en klimaat. Niet alleen is het doel voor 2030 een kwart lager gesteld, zo blijkt. Ook gaan met de klimaatmaatregelen in het regeerakkoord van Rutte III maar de helft van de nieuwe doelstelling voor minder uitstoot van broeikasgassen gehaald worden.

Andere oplossingen

Naast de formele of juridische weg op internationale niveau, zijn er echter andere oplossingen die zorgen dat landen niet wegkomen met nietsdoen op klimaatgebied of halfzachte inspanningen. De Wageningse bestuurskundige Sylvia Karlsson-Vinkhuyzen publiceerde met collega’s een wetenschappelijk artikel waarin ze deze mogelijkheden beschrijft. Het verscheen eind juli in Climate Policy. Ze kijken daarin breder dan naar internationale wetgeving en verdragen, en analyseren de potentiële rol van maatschappelijke krachten.

Wat belangrijk is om te weten is dat het akkoord van Parijs ieder land vraagt om vast te leggen wat het gaat bijdragen aan de oplossing van het klimaatprobleem. Een land moet doelen vaststellen en beleid en wetgeving maken. Of een land zich voldoende wil inspannen is dus af te lezen aan hoe ambitieus en effectief nationaal beleid en wetgeving op klimaatgebied zijn, worden en de komende decennia blijven. Ook dat laatste is belangrijk, want het voorkomen van opwarmen van de aarde zal nog decennia onze aandacht behoeven. Daarnaast moet een land het natuurlijk nog uitvoeren.

Nieuwe normaal

Een eerste punt dat kan zorgen dat een land Parijs naleeft, is als voldoen aan het klimaatakkoord de norm wordt. Landen willen geen gezichtsverlies lijden of achterblijven, en gaan ook harder hun best doen als anderen die zij respecteren het beter doen. Er zullen maar weinig landen zijn die zich er niets van aantrekken als ze internationaal aan de schandpaal worden genageld. En er zullen anderen zijn die moreel leiderschap willen tonen.

Een tweede route loopt via nationale instituties, en in het geval van Nederland ook Europese instituties; Europese landen trekken veelal samen op klimaatgebied en onderhandelen ook over welk land hoeveel moet bijdragen aan het collectieve doel. Bij instituties kun je denken aan het parlement, controle-instanties en andere rechtsorganen. Zij kunnen een sleutelrol vervullen in het formuleren van de nationale (of Europese) bijdrage aan het terugdringen van de CO2-uitstoot, effectief beleid en wetgeving. In een democratisch systeem moet een regering ten slotte verantwoording afleggen over haar beleid. Dan moeten deze organen ook werk van maken van de controle.

Rol samenleving

Route drie ziet een expliciete rol voor de samenleving: individuen, burgerorganisaties en wetenschappers. Rond de klimaatconferenties en op internationale fora en sociale media beoordelen veel non-gouvernementele organisaties landen op hun inspanningen en wijzen landen op hun verantwoordelijkheden. De kracht van dit soort publieke partijen valt of staat met hoe goed ze in staat zijn zelf onderzoek te doen, campagnes op te zetten en beleidsmakers mee te krijgen. Belangrijk is ook dat de traditionele media over deze activiteiten berichten en burgers de ruimte krijgen van regeringen om zich te roeren.

Een interessant voorbeeld hiervan is de rechtszaak die Urgenda aanspande tegen de Nederlandse staat. Urgenda startte de rechtszaak in 2013 omdat ze vond dat de Staat te weinig maatregelen neemt om het gevaar van klimaatverandering te voorkomen. De organisatie verwees daarbij naar het VN-klimaatverdrag dat in 1992 (!) werd gesloten, een raamverdrag om de uitstoot van broeikasgassen wereldwijd terug te dringen, dat ook Nederland ondertekende en in 1994 in werking trad. In het Kyoto-protocol van 1997 – de voorloper van Parijs – werden vervolgens reductiepercentages per land vastgelegd. In eerste aanleg gaf de rechter Urgenda gelijk, op dit moment loopt de zaak in hoger beroep.

Onafhankelijk orgaan

Tot slot kan een land een onafhankelijk orgaan in het leven roepen waar de regering verantwoording aan moet afleggen en dat de regering controleert. Op deze weg heeft Zweden nu bijvoorbeeld de eerste stappen gezet als onderdeel van het raamwerk voor het klimaatbeleid. Instelling van zo’n orgaan kan ook helpen voorkomen dat politieke verschuivingen en verandering van de publieke opinie naleving van de internationale klimaatafspraken ondergraven.

Dat het belangrijk is dat het oplossen van het klimaatprobleem op de agenda blijft, laat een studie uit het Verenigd Koninkrijk zien. In 2008 werd daar een vrij vooruitstrevende klimaatwet aangenomen. Vier jaar later moest men concluderen dat het onderwerp klimaatverandering van de agenda was verdwenen en ook de ngo’s die zich hadden ingespannen voor de totstandkoming van de wet zich met andere zaken bezig waren gaan houden.

Waakhond voor klimaat

Het verdrag van Parijs heeft dus ook waakhonden nodig, zelfs als er instituties worden opgetuigd om de regering te controleren. Ook burgers en publieke organisaties zullen de overheid aan de klimaatbeloftes moeten houden. Waarbij ook een rol is weggelegd voor de media, zoals eerder aangegeven.

Overstroming gebied rond de IJssel, het belang van naleving klimaatakkoord

Overstroming van het gebied rond de IJssel.

Weten we de temperatuurstijging geen halt toe te roepen, dan gaan we daarvoor met z’n allen de rekening betalen. Die kennis kan samen met de kennis van de manieren om naleving van het klimaatakkoord van Parijs te bewerkstelligen, echter ook het gevoel van urgentie helpen vergroten. Ook kan het er uiteindelijk toe leiden dat landen over hun bezwaren tegen de mogelijke instelling van een internationaal controleorgaan heenstappen.

De aandacht van wetenschap en samenleving moet zich dus niet louter richten op de formele routes. Wij als burgers moeten ook onze regeringen blijven aansporen hun klimaatbeloftes gestand te doen.

Verder lezen:

 

Heb je vragen of opmerkingen? Ga hieronder in gesprek.

Plaats een reactie »


Sylvia Karlsson-Vinkhuyzen

Sylvia Karlsson-Vinkhuyzen

Universitair docent bij de leerstoelgroep Bestuurskunde van Wageningen University & Research. Zij bestudeert de governance van internationale duurzame ontwikkeling op meerdere niveaus en de interactie tussen de kennis, waarden en instituties daarbinnen.

Er zijn 18 reacties.

  1. Door: Herre Bartlema · 04-11-2017 om 10:46

    Een concreet voorbeeld van hetgeen WUR doet :
    SMART FERTILIZATION DAY 24 nov op de Campus

    De precisiebemesting maakt realistie van klimaatdoelstellingen voor de landbouw mogelijk . Kom en zie de machines waar het om gaat op de Campus . Bezoek het symposium met 14 pitches . De sector maakt waar wat ze belooft.www.smartfertilization.nl voor meer informatie en 0651596092

  2. Door: Thea · 04-11-2017 om 12:21

    ik ben op deze pagina terecht gekomen via de advertentie op de voorpagina van de NRC. Ik dacht ‘WUR wil waakhond worden?’ en ‘als burger kan ik misschien aansluiten ondersteunen etc… ?’ ‘misschien wil WUR platform worden voor iets? eens kijken’, dacht ik. Maar nu ik op de pagina kom denk ik ‘typisch WUR!’: informatie zenden, maar wat is nu het handelingsperspectief voor mij als lezer dan? Met andere woorden: WUR, doe meer dan alleen ‘informatie zenden’, want mijn probleem als burger is niet het gebrek aan valide informatie (info-overload: het doemscenario met steeds grotere precisie steeds wetenschappelijker berekend); Mijn probleem is een gebrek aan concrete burger-handelingsperspectieven (machteloosheid). quote: ‘Wij als burger moeten…’, maar ‘hoe kan de burger dat en hoe helpt WUR-als-instituut-van-naam daar de burger bij?’ WUR kan op dat vlak meer dan de individuele burger vermag, via een combinatie van kennis en faciliteren van ‘waakhond-events en community’s’ bijvoorbeeld. Als de WUR daar niets mee wil beginnen, geen serieuze valorisatie- strategie heeft op dat punt, zijn er misschien ook geen duurbetaalde zaterdag-NRC-voorpagina advertenties nodig? (bottom line: valorisatie kan effectiever, denk ik)

    1. Door: Iek de Pagter · 04-11-2017 om 15:46

      “Valorisatie kan effectiever”, zeg je. Hoe dan? Ben benieuwd wat je ideeën daarover zijn

      1. Door: Iek de Pagter · 04-11-2017 om 18:35

        Ga bijvoorbeeld eens kijken op urgenda.nl

    2. Door: Michel van Gelder · 04-11-2017 om 17:15

      Thea, ik voel precies hetzelfde. Als burger moet je wel van zeer goede wil en vasthoudend zijn om te gaan zien wat je individueel kunt doen om bij te dragen aan een kleinete ecologische footprint. WUR helpt me helaas niet bij minn zoektocht.

  3. Door: Karina Le Mair · 04-11-2017 om 14:33

    Ik sluit me volledig aan bij Thea. Het handelingsperspectief voor mij als burger ontbreekt inderdaad volledig. Hoopvol ging ik naar deze pagina, maar na lezen, restte het gevoel ‘en nu’? Al jaren voel ik mij in toenemende mate machteloos en voel ik alleen de ‘macht’ om in mijn eigen kleine kring mijn best te doen, wetende dat dat bij lange na niet genoeg is en zal zijn.

  4. Door: Jan · 04-11-2017 om 14:54

    De overheid blijft falen in het klimaatbeleid. VVD en CDA hebben alleen maar oog voor de economie. dit helpt het klimaat niet verder.

  5. Door: Jos Santen · 04-11-2017 om 18:02

    Als burger kun je meer doen dan je denkt. Om te beginnen kun je met regelmaat je vrienden, collega’s en familie rustig en vriendelijk doch duidelijk aanspreken op hun milieuonvriendelijke gedrag. Bijvoorbeeld als ze voor elk akkefietje de auto pakken, of als ze altijd de elektriciteit aan laten staan. En gewoon wat vaker het klimastprobleem als gespreksonderwerp beginnen bij wat voor gelegenheid dan ook. Nog belangrijker is echter dat je met name op gemeentelijk niveau de politiek kunt beïnvloeden. Zo hebben verschillende grote steden het rijden van extreem vervuilende scooters op fietspaden en in autoluwe binnensteden aan banden gelegd. Dit dankzij vele klachten van fietsers. Lokale politici staan een stuk dichter bij de burger dan de Haagse.

  6. Door: Hetty Stomps · 04-11-2017 om 23:00

    Ook ik sluit me aan bij Thea; op je kleine privé terrein kun je vreselijk je best doen een zo klein mogelijke voetafdruk te maken en verder, als Jos Santen proberen je omgeving mee te krijgen, maar gezien de overgrote urgentie (het is bijna 12 uur of misschien er al overheen!) moet er een grote vuist gemaakt worden naar nationale, europesche en mondiale overheden om echt iets en op zeer korte termijn voor elkaar te krijgen. En daarvoor zijn grote instituten nodig, zoals WUR, die voldoende gewicht in de schaal kunnen leggen om indruk te maken. Wij als kleine burgers kunnen ons daar achter opstellen om zodoende het gewicht in de schaal nog verder te vergroten. Laat het snel gebeuren!!

  7. Door: els klopper · 05-11-2017 om 09:30

    Iedere eerste en derde donderdagmiddag voor het 2e-kamergebouw in Den Haag demonstreren al ruim een half jaar uit het hele land “grootouders voor het klimaat”. Zij hebben al aan verschillende politici een manifest overhandigd, waarin hun zorgen worden geuit. Het regeerakkoord houdt niet voldoende maatregelen in om hiermee te stoppen, dus we gaan door.
    Ik woon zelf in Den Haag en ervaar iedere keer, dat ik het centrum in rijd, hoezeer de lucht daar verontreinigd is ondanks een zogenaamd verkeerscirculatieplan, dat de binnenstad zou moeten ontlasten. Dat zouden politici die tenslotte werken in het centrum ook moeten ervaren.
    Ik schrik, als ik hoor, dat het aantal toeristenvluchten uit Nederland, maar ook vooral naar Nederland, zo ongelooflijk toeneemt, maar ik schrik ook van de afkalvende ijskappen op de polen en de gletchers. Er zouden grote reclameteksten op Schiphol moeten komen over je ecologische voetafdruk, maar ik vrees dat Schiphol dat zal tegenhouden.
    Els Klopper

  8. Door: Gertjan · 05-11-2017 om 10:19

    Ook ik had de verwachting, net als Thea en inmiddels meerdere anderen, dat ik me op de site zou kunnen aanmelden bij een door de WUR ondersteunt burgerplatform, welke b.v. de lokale en regionale ontwikkelingen zou kunnen volgen en daarop reageren als dat niet in overeenstemming zijn met de gemaakte afspraken en geformuleerde ambities, want aan dat laatste ontbreekt het niet, maar aan de feitelijke implementatie wel.

    Wellicht zijn de reacties een prikkel voor de WUR om alsnog de daad bij het woord te voegen en een actief burgerplatform op te richten.

  9. Door: Janne · 05-11-2017 om 13:32

    Ik sluit me aan bij Thea en Jos: dat laatste voor wat betreft het zelf doen ik in kleine kring is ook optie om actief worden bij bijvoorbeeld een lokale energiecoöperatie en die te steunen met zowel actief lidmaatschap (meehelpen lokaal projecten van de grond te krijgen op gebied van energiebesparing en opwekken van duurzame energie). En zo mogelijk mee investeren in die projecten, vaak tegen behoorlijk goed rendement en waarbij de financiële opbrengst veel meer terugvloeit naar eigen omgeving dan bij commercieel ingestoken projecten (alhoewel die laatsten natuurlijk ook wel bijdragen aan de energietransitie)…..

  10. Door: Fabian · 05-11-2017 om 14:11

    Beste Sylvia Karlsson,

    Ik snap dat er een onafhankelijke waakhond nodig is, maar hoe kan ik als “Burger[] […] naleving [van het] klimaatakkoord Parijs helpen afdwingen”?

    De titel doet vermoeden dat de universiteit Wageningen hiervoor een optie biedt, maar een concreet handelsperspectief kom ik niet tegen in dit artikel. Neemt de Universiteit Wageningen het initiatief om zo’n waakhond op te zetten?

    Als je een artikel zo aankondigt, verwacht ik dat wel.
    Met vriendelijke groeten,

  11. Sylvia Karlsson-Vinkhuyzen

    Ik begrijp dat mijn blog gevoelens van teleurstelling oproept en geen concretere handreikingen doet hoe wij als burgers onze betrokkenheid kunnen vergroten als belanghebbende. Ik herken ook het gevoel van machteloosheid bij mijzelf en anderen die ik tegenkom bij presentaties in kleine kring voor buren en anderen over klimaatverandering.

    Mijn blog was een poging om de uitkomsten van onderzoeken van mij en enkele anderen samen te vatten hoe internationale verdragen het beleid van nationale regeringen kan beïnvloeden, en ik ben bijzonder blij met de gelegenheid die WUR mij geboden heeft om dit met een breder publiek te delen. Het idee voor dit onderzoek kreeg ik door het bijwonen van internationale klimaatonderhandelingen en de lofwaardige betrokkenheid van gepassioneerde burgers en burgerorganisaties uit de hele wereld die grote afstanden reisden om er zeker van te zijn dat er druk werd uitgeoefend op landen om ambitieuze verdragen te sluiten. Ik begreep echter ook dat velen niet veel verder keken dan het ondertekenen van het verdrag. Te vaak leeft nog de verwachting dat internationaal recht functioneert als nationaal recht waar de mogelijkheden bestaan om spelers aan de wet te houden.

    In ons onderzoek merken we ook op dat, om een dergelijke belangrijke bron als het klimaatsysteem te beschermen, het nodig en effectiever zou kunnen zijn om een internationale orde in het leven te roepen met mogelijkheden die meer gelijkenis hebben met de nationale rechtsorde. Voor nu moeten echter binnen de grenzen van de huidige wereldorde het beste ervan maken. Ons betoog was dat er vele spelers op het nationale toneel een centrale rol te spelen hebben, waaronder ook burgers. En dan hebben we het niet over het belang van onze eigen bijdrage aan het verminderen van de uitstoot, maar over het belang om betrokken te zijn bij het debat in de samenleving, het democratisch proces. In een van de reacties werd verwezen naar Urgenda dat een proces aanspande tegen de overheid, dat gewonnen heeft en daarmee internationaal veel aandacht heeft getrokken.
    Politieke partijen en politici staan niet altijd open voor wat burgers roepen, maar als de stemmen luid en massaal genoeg zijn, dan maken we het ze wel moeilijk en wordt de kans dat ze toegeven groter. Veel gemeentes hebben klimaatdoelen en ook hier kunnen we onze stem laten horen bij de besprekingen, in ingezonden brieven in de media, in de sociale media, we kunnen lid worden van organisaties die staan voor de ideeën waar wij voor staan.
    Wat ik zelf het meest belovend vind (maar dat heeft niets te maken met mijn onderzoek), is de opvoeding van de volgende generatie, op school, thuis, elders, overal waar je de jonge mensen ontmoet die onze chaos zullen erven.

    Toch is het niet eenvoudig om in anderen de hoop en de moed te wekken om het condensatiepunt te zijn voor verandering.
    We moeten dus misschien onze ideeën over macht bijstellen in het licht van een lang historisch proces en niet uitgaan van macht OP het politieke systeem, maar macht OM binnen onze eigen mogelijkheden dingen te doen die op termijn ook het systeem kunnen beïnvloeden.

  12. Door: Michael · 05-11-2017 om 21:19

    Wat Thea stelt is heel erg waar. Wetenschappers die vanuit hun perspectief kunnen beoordelen wat nodig is om de doelen te behalen moeten vanuit hun maatschappelijke verantwoordelijkheid niet slechts de burger informeren , maar ook stelling nemen. Het is al godgeklaagd dat de regering in feite hun zorgplicht niet nakomt, de bevolking opzadelt met een ongezonde omgeving en toekomstperspectieven die apocalyptische vormen kunnen aannemen als niet adequaat gehandeld wordt. Onverantwoordelijk en onbegrijpelijk dat burgers een gezonde omgeving bij de rechter moet afdwingen. Internationale maatregelen zijn mooi , maar we moeten bij onszelf beginnen. Het zou mooi zijn als WUR wat strijdvaardiger zou worden en van hun apenrots afkomen. Veel burgers met mij voelen zich enorm machteloos en hebben behoefte aan een platvorm waarmee zij invloed zouden kunnen uitoefenen.

  13. Door: Arthur Lippus · 05-11-2017 om 23:14

    En toch ben ik elke dag weer blij verrast hoe snel het thema duurzaamheid actief om zich heen grijpt. We voelen ons vaak zo machteloos, maar toch is er echt iets aan het kantelen. In de politiek, in de machtscentra, in de wetenschap, maar vooral bij ons als burgers. We maken steeds meer actief werk van het klimaat akkoord in kleine dingen in ons dagelijks leven. Alles bij elkaar op geteld maakt dat uiteindelijk het grote verschil.
    Ook onder Wagenings afgestudeerden tref ik telkens opnieuw dezelfde spirit concreet iets te willen doen. Samen het verschil te willen maken. Zelf ben ik nu kwartiermaker in de Bouw en oa initiatiefnemer van ANNE, startpunt voor Omwoners pal naast Utrecht CS. Je kunt er flexwerken, ontmoeten en ontmoetingen organiseren. Kijk maar eens op http://www.anne-online.nl, wees welkom en doe mee!

  14. Door: Jelle Maas · 06-11-2017 om 19:52

    Zoals diverse al aangeven zijn er diverse bestaande initiatieven op duurzaamheid en klimaat door het hele land. Van energie coöperaties tot omwonenden fora. Bij WUR wordt dialoog georganiseerd. op 24 november wordt in debatcentrum Impulse op Wageningen Campus een bijeenkomst georganiseerd over COP23 (zie ook https://stichtingruw.nl/).
    Het starten van een burgerinitiatief is wellicht niet aan een universiteit, maar vanuit WUR kijken we hoe we met onze kennis en wetenschappers kunnen bijdragen aan de vele bestaande lokale burger initiatieven die er zijn. Het stellen van vragen kan onder meer via de WetenschapsWinkel of via dit forum.

  15. Door: Bastiaan Korner · 09-11-2017 om 10:00

    Interessante discussie. Goed initiatief van de WUR. Ik voel wel iets voor een nationaal (niet te burokratisch) burgerplatform om de vooruitgang/stilstand goed bij te houden. Kan de WUR geen aanzet geven? Bv ieder jaar een lijstje maken van doelstellingen met heldere info over waar we achterlopen, cq in de pas lopen?

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *