Uitgelicht

Betere waterzuivering vermindert sterfte door diarree

19 oktober 2018

Diarree is wereldwijd de tweede oorzaak van kindersterfte onder de vijf jaar, en treft ook veel volwassenen. Ze raken besmet door ziekteverwekkers in het oppervlaktewater. Wageningse onderzoekers brengen de omvang van dit probleem in kaart. De belangrijkste oplossingen? Veel meer waterzuivering en ‘droge’ wc’s.

Een paar weken geleden ging in Amsterdam een zwemtocht door de grachten niet door omdat er teveel ziekteverwekkers in het water bleken te zitten. Na hevige regenval was het riool overgelopen en was er veel vervuild water in de gracht beland.

Darmen

De ziekteverwekkers (pathogenen) komen mee met poep van zieke mensen en dieren. De bacteriën en andere ziekteverwekkers planten zich voort in de darmen. In reactie op besmetting krijg je diarree, en krijgt de pathogeen kans zich weer verder te verspreiden.

Dat in Nederland door een poepvervuiling een zwemtocht niet doorging, was nieuws. Minder bekend is dat in Europa dagelijks mensen dood gaan aan diarree door vervuild en onveilig drinkwater. En in Afrika en Azië is het probleem nog veel groter. Diarree door teveel ziekteverwekkers in oppervlaktewater is een van de belangrijkste oorzaken van kindersterfte. En jaarlijks gaan er meer volwassenen dood aan de gevolgen van diarree dan aan bijvoorbeeld malaria. Daarnaast veroorzaakt diarree veel ziektedagen en gemiste werk- en schooldagen.

“Riolering aanleggen is alleen een oplossing als je vervolgens ook het afvalwater zuivert.”

Nynke Hofstra, milieukundige bij Wageningen University & Research

Aard en omvang probleem

Welke micro-organismen er precies in welke hoeveelheden voorkomen, is nog goeddeels onbekend. Ook de manier waarop de ziekteverwekkers in het water belanden, is slechts in grote lijnen duidelijk. Wageningse onderzoekers ontwikkelen daarom een manier om op basis van bestaande data aard en omvang van het probleem beter in kaart te krijgen, om zo oplossingen dichterbij te brengen. Ze werken daarbij onder meer samen met het KWR Watercycle Research Institute.

Nynke Hofstra van Wageningen University & Research werkt als modelleur mee aan dit onderzoek. Ze combineert data over onder meer bevolkingsdruk, de veestapel, ziektegevallen, sanitaire voorzieningen, waterzuivering, landgebruik en waterhuishouding. ‘Er zijn bijvoorbeeld schattingen bekend van hoeveel pathogenen een ziek persoon uitpoept. Door in het riool te meten kun je het percentage zieken in de populatie berekenen. En gecombineerd met het effect van zuivering kun je achterhalen hoeveel ziekteverwekkers in het oppervlaktewater belanden.’

Sustainable Development Goals

De belangrijkste problemen zijn gebrek aan waterzuivering en in het openbaar poepen. Beide worden in de duurzame ontwikkelingsdoelen (Sustainable Development Goals, SDG) ook expliciet benoemd, in SDG 6: in 2030 moet iedereen beschikking hebben over sanitaire voorzieningen en moet de helft van het afvalwater worden gezuiverd voordat het wordt geloosd. ‘En dat is veel, want wereldwijd gaat maar minder dan 20 procent door een waterzuivering voor oppervlaktelozing’, vertelt Hofstra van Wageningen University & Research. Daarnaast spoelen ziekteverwekkers ook uit de mest van dieren met regenwater mee de waterlopen in.

Een studie naar rotavirussen, een belangrijke veroorzaker van aan diarree gerelateerde kindersterfte, laat zien waar de grootste problemen zich voordoen: in India en Bangladesh, megasteden in Latijns-Amerika, China, en in Afrika vooral in Nigeria. ‘Allemaal plekken met een hoge bevolkingsdruk. In Nigeria speelt ook het wildpoepen nog een belangrijke rol.’

Aanleg van een riool is overigens niet per se een oplossing. In Latijns-Amerika hebben de meeste mensen dan wel riolering, maar schiet de zuivering tekort. ‘Zonder rioolwaterzuivering maak je het probleem eigenlijk ook alleen maar groter, doordat je de pathogenen via het oppervlaktewater verder gaat verspreiden’, aldus Hofstra.

Putlatrine

Betere waterzuivering vermindert sterfte door diarree

Kinderen halen water in Uganda

Hygiënisch gebruik van putlatrines is dan een beter idee. Een latrine is een ‘droge’ wc: een gat in de grond, dat als het vol is bedekt wordt. In Nederland kennen we het nog als poepdoos, uitkomend op een beerput (en dus niet zoals ook gebeurde eindigend in de gracht). Door de uitwerpselen in de put een aantal jaar met rust te laten, gaat het merendeel van de ziekteverwekkers vanzelf dood. Maar zeker in de stad is daar geen ruimte voor, en verdwijnt de inhoud, net als die van septic tanks, uiteindelijk vaak gewoon in het oppervlaktewater. Water waar mensen ook weer van moeten drinken, zichzelf of hun kleren in wassen of waar ze landbouwgewassen mee water geven. En waardoor ze dus weer besmet worden.

Klimaatverandering kan het probleem alleen maar groter maken, als er bijvoorbeeld door meer extreme neerslag meer regen het land afspoelt die allerlei deeltjes meeneemt. Hofstra: ‘Daarom is het terugdringen van openbaar poepen dus ook zo belangrijk.’

“Voor Uganda ontwikkelen we onder meer een app waarmee beleidsmakers verschillende oplossingen om de waterkwaliteit te verbeteren met elkaar kunnen vergelijken.”

Nynke Hofstra, milieukundige bij Wageningen University & Research

App voor veilig sanitair

Een modelstudie in Bangladesh en Pakistan met E.coli liet zien dat sociaaleconomische vooruitgang, resulterend in meer zuivering en minder wildpoepen, een belangrijke bijdrage levert aan terugdringing van het probleem. WUR is ook in Uganda betrokken bij een studie naar hoe met bestaande gegevens beleidsafdelingen het beste zijn te informeren over de belangrijkste maatregelen voor de gezondheid van inwoners. In de hoofdstad Kampala heeft bijvoorbeeld maar 10 procent van de inwoners toegang tot riolering. De onderzoekers werken onder meer aan de ontwikkeling van een mobiele app. Deze app kunnen beleidsmakers gebruiken om de effecten van verschillende oplossingen (bijvoorbeeld waterzuivering) op de waterkwaliteit te analyseren en te vergelijken. De studie wordt gefinancierd door de Bill en Melinda Gates Foundation.

Gemiddelde uitstoot van Cryptosporidium in december 2015. Betere waterzuivering vermindert sterfte door diarree

Gemiddelde uitstoot van Cryptosporidium in december 2015. Categorie 1 is zeer schoon (tot 0,001 oöcysten (eitjes) per liter), categorie 6 zeer vervuild (meer dan 100 oöcysten per liter). Iedere categorie verschilt een log10 in concentratie, met dus grote verschillen voor de volksgezondheid.

Hofstra doet bijvoorbeeld ook onderzoek naar Cryptosporidium, een geslacht van kleine parasieten die zeer hevige diarree kunnen veroorzaken. Dat is in water voornamelijk met uv-licht afbreekbaar, een techniek die in Nederland alleen bij waterzuivering voor drinkwater wordt toegepast. ‘Maar in veel landen is dus niet eens rioolwaterzuivering.’ Zo liet de studie naar de vervuiling van oppervlaktewater met Cryptosporidium zien dat deze naar verwachting bijvoorbeeld ook in Engeland heel hoog is, vooral in Londen. ‘Dat komt doordat Engeland minder intensief zuivert dan Nederland en Londen een zeer dichtbevolkte stad is.’

‘De afvalwaterzuivering is in Nederland veel beter dan in veel andere landen’, zegt Hofstra. ‘Maar ook hier haalt de rioolwaterzuivering niet alle ziekteverwekkers uit het afvalwater vóór lozing.’ Ook in Nederland kan het dus voorkomen dat je ziek wordt als je in open water zwemt.

Waterconferentie

Hofstra was op dinsdag 16 oktober overigens een van de sprekers op de internationale conferentie ‘Water Science for Impact’ in Wageningen.

Meer lezen:

Heb je vragen of opmerkingen? Ga hieronder in gesprek.

Plaats een reactie »


Nynke Hofstra

Nynke Hofstra · Milieukundige bij Wageningen University & Research

Werkt als universitair docent bij de leerstoelgroep Milieusysteemanalyse van Wageningen University & Research. Ze draagt graag bij aan een gezondere wereld. Ze doet dat door haar kennis op het gebied van milieuprocessen en modellering in te zetten voor het beter begrijpen van het verband tussen gezondheid en de veilige afvoer van huishoudelijk afval via water (sanitation) en de invloed van veranderingen, zoals klimaatverandering, hierop.

Er zijn 3 reacties.

  1. Door: Pieter van der Laan · 21-10-2018 om 14:44

    Respect !!! Mede door de inzet van Hofstra en de WUR,hebben onze nazaten een betere toekomst.
    Onze fouten: vlees eten,luxe auto rijden en vakantievliegen,

  2. Door: Coen · 23-10-2018 om 08:03

    Goed dat men hier intensief mee bezig is. Wel teleurstellend om te zien dat de kop op de voorpagina(!) van de Volkskrant vervelende fout bevat: ‘Minder sterfte door diarree’. Was het maar zo. Mensen sterven juist door diarree. Het zou dus ‘Sterfte door diarree’ moeten zijn. Hopelijk kan dit nog veranderd worden bij komende advertenties?

  3. Nynke Hofstra

    Beste Coen, doel van de kop was om aan te geven dat wij streven naar en werken aan minder sterfte door diarree. Het klopt helaas helemaal, er sterven veel te veel mensen aan diarree, zoals ook in het artikel (zowel hier als in de advertentie) wordt aangegeven.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *